ÖĞRENME YOLU

Bilgi, Medya ve Araştırma Okuryazarlığı

Kaynağın görünüşüne değil kökenine, yöntemine, bağımsız doğrulamaya ve bağlama bakmayı öğretir.

Son güncelleme: 27 Temmuz 2026
ANA SORU

Bir iddiayı, görseli, grafiği veya yapay zekâ cevabını güvenilir kanıtlarla nasıl sınarsın?

Bu yolun tamamlanma kanıtı: İddia–kaynak–kanıt–belirsizlik tablosu ve doğrulama izi. Sayfa sayısı veya geçirilen süre tek başına yeterlik göstermez.

Bütün dersler sonunda hedeflenen proje: Kamuya açık bir viral iddianın kaynak zincirini, görsel bağlamını ve karşı kanıtını içeren doğrulama dosyası. Proje, ders başlıklarını aynı üründe ilişkilendirmeli ve başarısız testleri de görünür tutmalıdır.

Öğrenme kanıtı

İddia–kaynak–kanıt–belirsizlik tablosu ve doğrulama izi

Bütünleştirici proje

Kamuya açık bir viral iddianın kaynak zincirini, görsel bağlamını ve karşı kanıtını içeren doğrulama dosyası

Geri dönüş zamanı

Yeni bir iddia, grafik veya yapay zekâ cevabı araştırıldığında; kaynak değiştiğinde; eski kanıt güncellendiğinde.

DERS HARİTASI

18 içerik; kavramdan kanıta

Arama Motorunda Daha İyi Arama Yapmak

Ders · Etkili web araması, soruyu ana kavramlara ayırıp uygun anahtar kelime, tam ifade, alan adı, dosya türü ve tarih filtreleriyle sonuçları daraltma becerisidi

Sayfayı aç →

Araştırma Notu ve Kanıt Tablosu Tutmak

Ders · Araştırma notu ve kanıt tablosu, kaynağın ne söylediğini, hangi iddiayı desteklediğini, güven düzeyini ve kendi yorumumuzu birbirinden ayıran düzenli kayıt

Sayfayı aç →

Bilgi, Görüş, İddia ve Reklam Arasındaki Fark

Ders · Bilgi doğrulanabilir bir olguyu, görüş kişisel değerlendirmeyi, iddia kanıt gerektiren bir önermeyi, reklam ise davranışı etkileme amacı taşıyan tanıtım me

Sayfayı aç →

Birincil ve İkincil Kaynaklar

Ders · Birincil kaynak, olay, deney veya üretime doğrudan ait kayıt ve veridir; ikincil kaynak ise bu malzemeyi yorumlar, özetler veya bağlama yerleştirir.

Sayfayı aç →

Grafikler Bizi Nasıl Yanıltabilir?

Ders · Yanıltıcı grafik, veriyi tamamen uydurmadan da eksen, ölçek, alan, renk veya seçilmiş zaman aralığıyla farkları olduğundan büyük ya da küçük gösterebilir.

Sayfayı aç →

Görsellerin Kaynağını ve Bağlamını Araştırmak

Ders · Görsel doğrulama, fotoğraf veya videonun ilk kaynağını, önceki kullanımlarını, çekim bağlamını ve üzerinde değişiklik yapılıp yapılmadığını araştırır.

Sayfayı aç →

Güvenilir Kaynak Nasıl Anlaşılır?

Ders · Güvenilir kaynak, kim tarafından ve hangi amaçla üretildiği anlaşılabilen; kanıtını gösteren, güncel bağlam sunan ve hatalarını düzeltmeye açık olan kaynak

Sayfayı aç →

İyi Bir Araştırma Sorusu Yazmak

Ders · İyi araştırma sorusu açık, sınırlı, cevaplanabilir ve hangi veri veya kanıtın gerektiğini gösterecek kadar belirgindir.

Sayfayı aç →

Kaynakça ve Atıf Hazırlamak

Ders · Kaynakça kullanılan eserlerin kimlik bilgilerini toplu gösterir; metin içi atıf ise belirli bir iddia, alıntı veya görselin hangi kaynağa dayandığını okura

Sayfayı aç →

Proje: Bir Viral İddianın Doğrulama Dosyası

Proje · Bu proje, zararsız ve kurgusal ya da kamu yararı taşıyan bir viral iddiayı; iddia tanımı, kaynak zinciri, bağlam, kanıt ve sonuç bölümleriyle doğrulama dos

Sayfayı aç →

Proje: Kaynaklı Mini Araştırma Raporu

Proje · Bu proje, açık bir araştırma sorusunu güvenilir kaynak, kanıt tablosu, kısa analiz, sınırlılıklar ve düzenli kaynakçayla cevaplayan mini araştırma raporu ü

Sayfayı aç →

Telif Hakkı, Creative Commons ve Adil Kullanım

Ders · Telif hakkı, özgün eser sahibine belirli kullanım hakları verir; Creative Commons lisansları ise eser sahibinin bazı kullanımlara önceden izin vermesini st

Sayfayı aç →

Viral Bir İddiayı Adım Adım Doğrulamak

Ders · Viral iddia doğrulama, paylaşımı durdurup iddianın tam biçimini, ilk kaynağını, tarihini, bağlamını ve bağımsız kanıtlarını sistemli olarak inceleme süreci

Sayfayı aç →

Yanal Okuma ve Kaynak Kontrolü

Ders · Yanal okuma, bir web sayfasının kendi hakkındaki iddialarına içeride kalarak güvenmek yerine yeni sekmeler açıp kurum, yazar ve iddialar hakkında bağımsız

Sayfayı aç →

Yapay Zekâ Cevaplarını Nasıl Doğrularız?

Ders · Yapay zekâ cevabı doğrulama, metnin akıcılığına güvenmek yerine iddiaları parçalara ayırıp güncel, birincil ve bağımsız kaynaklarla kontrol etme sürecidir.

Sayfayı aç →

Öneri Algoritmaları ve Filtre Balonları

Ders · Öneri algoritmaları, önceki davranışlarımız ve benzer kullanıcı örüntülerinden hangi içeriğin ilgi çekebileceğini tahmin eder; filtre balonu ise farklı gör

Sayfayı aç →

Örneklem, Ortalama ve Korelasyonu Doğru Yorumlamak

Ders · Örneklem araştırılan büyük grubun küçük bir bölümüdür; ortalama veriyi özetler; korelasyon ise iki değişkenin birlikte değiştiğini gösterir fakat tek başın

Sayfayı aç →

Bilgi ve Medya Okuryazarlığı Quiz’i

Quiz · Bir iddiayı yalnızca inandırıcı göründüğü için kabul etmek yerine kaynağını, kanıtını, bağlamını ve belirsizliğini değerlendirmeyi; araştırmayı düzenli ve

Sayfayı aç →
4 HAFTALIK PLAN

Dersleri bir üretim döngüsüne yerleştir

Her hafta yalnız okumayla kapanmaz. Birinci oturumda kavram ve örnek; ikinci oturumda uygulama; üçüncü kısa oturumda test ve açıklama yapılır. Eksik ön koşul görülürse takvim hızlandırılmaz.

Dersleri bir üretim döngüsüne yerleştir tablosu
HaftaOdakÜretilecek kanıt
1Arama Motorunda Daha İyi Arama Yapmak, Grafikler Bizi Nasıl Yanıltabilir?, Kaynakça ve Atıf Hazırlamak, Viral Bir İddiayı Adım Adım Doğrulamakİddia–kaynak–kanıt–belirsizlik tablosu ve doğrulama izi
2Araştırma Notu ve Kanıt Tablosu Tutmak, Görsellerin Kaynağını ve Bağlamını Araştırmak, Proje: Bir Viral İddianın Doğrulama Dosyası, Yanal Okuma ve Kaynak KontrolüKamuya açık bir viral iddianın kaynak zincirini, görsel bağlamını ve karşı kanıtını içeren doğrulama dosyası
3Bilgi, Görüş, İddia ve Reklam Arasındaki Fark, Güvenilir Kaynak Nasıl Anlaşılır?, Proje: Kaynaklı Mini Araştırma Raporu, Yapay Zekâ Cevaplarını Nasıl Doğrularız?Hata günlüğü ve ikinci sürüm
4Birincil ve İkincil Kaynaklar, İyi Bir Araştırma Sorusu Yazmak, Telif Hakkı, Creative Commons ve Adil Kullanım, Öneri Algoritmaları ve Filtre BalonlarıQuiz sonucu, yanlış kavram ve sonraki uygulama
YAYGIN TUZAKLAR

Hızlı görünür ama öğrenmeyi zayıflatır

DERİNLEŞTİRME

Bilgi, Medya ve Araştırma Okuryazarlığı: kanıtı nasıl derinleştirirsin?

Bu öğrenme yolunun ayırt edici sorusu şudur: Bir iddiayı, görseli, grafiği veya yapay zekâ cevabını güvenilir kanıtlarla nasıl sınarsın? İlk yanıt bir tanım olabilir; ancak tamamlanma için i̇ddia–kaynak–kanıt–belirsizlik tablosu ve doğrulama izi üretilmelidir. Kanıtın girdisi, yöntemi, sınırı ve yeniden kontrol tarihi açık değilse sonuç güçlü görünse bile izlenebilir değildir.

Başlangıçta Araştırma Notu ve Kanıt Tablosu Tutmak, İyi Bir Araştırma Sorusu Yazmak, Bilgi, Görüş, İddia ve Reklam Arasındaki Fark, Birincil ve İkincil Kaynaklar başlıkları arasından iki farklı çalışma seç. Birinde kavramı kendi cümlenle açıkla; diğerinde uygulama, ölçüm veya kullanıcı testi yap. İki çalışma aynı kanıt türüyle kapanmamalıdır. Bu fark, Bilgi, Medya ve Araştırma Okuryazarlığı alanının yalnız okunmadığını, farklı üretim biçimleriyle sınandığını gösterir.

İlerleyen aşamada Viral Bir İddiayı Adım Adım Doğrulamak, Yanal Okuma ve Kaynak Kontrolü, Grafikler Bizi Nasıl Yanıltabilir?, Yapay Zekâ Cevaplarını Nasıl Doğrularız? başlıklarını bütünleştirici projeye bağla: Kamuya açık bir viral iddianın kaynak zincirini, görsel bağlamını ve karşı kanıtını içeren doğrulama dosyası Projede başarılı test kadar başarısız test de tutulur. Her hata için koşul, beklenen sonuç, gerçek sonuç, olası neden ve yapılan tek değişiklik yazılır.

Özellikle şu tuzakları ayrı kontrol et: Profesyonel görünümü güvenilirlik kanıtı saymak; Tek arama sonucunu bağımsız doğrulama sanmak; Korelasyonu nedensellik gibi anlatmak; Yapay zekâ cevabını kaynak yerine kullanmak. Bir tuzağı yalnız okumak yeterli değildir; kendi çalışmandan o tuzağa benzeyen bir örnek bul ve hangi kanıtın hatayı görünür kıldığını yaz.

Bu merkeze geri dönüş kuralı: Yeni bir iddia, grafik veya yapay zekâ cevabı araştırıldığında; kaynak değiştiğinde; eski kanıt güncellendiğinde. Önceki kayıt silinmez; yeni tarih, değişen araç veya kaynak, yeni kanıt ve sıradaki küçük deneme eklenir. Böylece ilerleme tamamlanan sayfa sayısıyla değil, açıklama, uygulama ve düzeltmenin niteliğiyle izlenir.

MİKRO QUIZ

Karar mantığını sınayalım

1. Bir iddiayı, görseli, grafiği veya yapay zekâ cevabını güvenilir kanıtlarla nasıl sınarsın?

Cevap yalnız tanım değil, şu kanıtı üretmelidir: İddia–kaynak–kanıt–belirsizlik tablosu ve doğrulama izi.

2. İlk başarısız test ne yapılmalıdır?

Silinmemeli; koşul, beklenen sonuç, gerçek sonuç ve düzeltmeyle kaydedilmelidir.

3. Kaynak okumak uygulama yapıldığını kanıtlar mı?

Hayır. Kaynak yöntem ve sınır verir; uygulama kanıtı ayrıca üretilir.

4. Modül ne zaman yeniden açılır?

Yeni bir iddia, grafik veya yapay zekâ cevabı araştırıldığında; kaynak değiştiğinde; eski kanıt güncellendiğinde.

5. Bütünleştirici proje neyi bir araya getirir?

Kamuya açık bir viral iddianın kaynak zincirini, görsel bağlamını ve karşı kanıtını içeren doğrulama dosyası

RESMÎ / BİRİNCİL KAYNAKLAR

Teknik ayrıntıyı güncel kaynaktan doğrula

UNESCO Media and Information Literacy

Birincil veya kurumsal yöntem ve teknik sınır kaynağı.

Kaynağı aç →

Creative Commons licences

Birincil veya kurumsal yöntem ve teknik sınır kaynağı.

Kaynağı aç →

W3C Data on the Web Best Practices

Birincil veya kurumsal yöntem ve teknik sınır kaynağı.

Kaynağı aç →