ÖĞRENME YOLU

Sorumlu Yapay Zekâ

Problem tanımı, veri kalitesi, halüsinasyon, insan denetimi, risk düzeyi, kişisel veri, deepfake ve model hata analizini sorumlu kullanım döngüsüne bağlar.

Son güncelleme: 27 Temmuz 2026
ANA SORU

Bir yapay zekâ sisteminin çıktısını yararlı olduğu kadar hata, önyargı, mahremiyet ve insan etkisi açısından nasıl değerlendirirsin?

Bu yolun tamamlanma kanıtı: Amaç–veri–çıktı–etkilenen kişi–hata–denetim–itiraz alanlarını içeren sorumlu AI tuvali. Sayfa sayısı veya geçirilen süre tek başına yeterlik göstermez.

Bütün dersler sonunda hedeflenen proje: Aynı soruya verilen AI cevaplarını kaynak, hata türü, risk ve insan denetimiyle karşılaştıran denetim dosyası. Proje, ders başlıklarını aynı üründe ilişkilendirmeli ve başarısız testleri de görünür tutmalıdır.

Öğrenme kanıtı

Amaç–veri–çıktı–etkilenen kişi–hata–denetim–itiraz alanlarını içeren sorumlu AI tuvali

Bütünleştirici proje

Aynı soruya verilen AI cevaplarını kaynak, hata türü, risk ve insan denetimiyle karşılaştıran denetim dosyası

Geri dönüş zamanı

Model veya araç güncellendiğinde, kullanım bağlamı değiştiğinde, yeni hata görüldüğünde ve etkilenen kullanıcı geri bildirim verdiğinde.

DERS HARİTASI

11 içerik; kavramdan kanıta

Deepfake ve İçerik Kökenini Doğrulama

Ders · Deepfake, yapay zekâ ile üretilen veya değiştirilen gerçekçi ses, görüntü ya da videodur; içerik kökeni ise dosyanın kim tarafından, hangi araçla ve hangi

Sayfayı aç →

İnsan Denetimi ve Risk Düzeyi

Ders · İnsan denetimi, yapay zekânın öneri veya kararının uygun yetkiye sahip kişi tarafından gözden geçirilmesi, gerektiğinde durdurulması ve sorumluluğun açıkça

Sayfayı aç →

İyi İstemden Önce İyi Problem Tanımı

Ders · İyi istem yalnız daha uzun komut değildir; amaç, kullanıcı, bağlam, sınırlar, beklenen çıktı ve doğrulama ölçütleri açık olan iyi tanımlanmış bir problemin

Sayfayı aç →

Proje: Sınıflandırma Modelinin Hatalarını İncelemek

Proje · Bu proje basit bir sınıflandırma modelinin yalnız genel doğruluk puanını değil, hangi örneklerde ve hangi hata türleriyle yanıldığını inceleyen değerlendir

Sayfayı aç →

Sorumlu Yapay Zekâ Proje Tuvali

Ders · Sorumlu Yapay Zekâ Proje Tuvali, bir fikri yalnız “model ne yapacak?” sorusuyla değil; problem, kullanıcı, veri, fayda, hata, etkilenen kişiler, insan dene

Sayfayı aç →

Yapay Zekâ Araçlarında Kişisel ve Gizli Veri

Ders · Yapay zekâ aracına yazılan metin, yüklenen dosya, fotoğraf, ses ve kod kişisel ya da gizli bilgi içerebilir; veri minimizasyonu, görev için gerekmeyen bilg

Sayfayı aç →

Yapay Zekâ Cevabını Kanıtlarla Denetleme

Proje · Bu proje, üretken yapay zekâ tarafından verilen bir cevabı iddialara ayırıp her iddiayı birincil veya güvenilir kaynaklarla doğrulayan kanıt dosyası üretir

Sayfayı aç →

Yapay Zekâ ile Kod Yazarken Doğrulama

Ders · Yapay zekâ tarafından üretilen kod, çalıştırılmadan önce anlaşılmalı; küçük testlerle doğrulanmalı, kütüphane ve güvenlik varsayımları resmî belgelerden ko

Sayfayı aç →

Yapay Zekâ Neden Uydurabilir?

Ders · Üretken yapay zekânın gerçekte olmayan bilgi, kaynak, sayı veya ayrıntıyı güvenli bir dille üretmesine çoğu zaman halüsinasyon ya da NIST terminolojisinde

Sayfayı aç →

Üretken Yapay Zekâ ile Arama Motoru Arasındaki Fark

Ders · Arama motoru mevcut web sayfalarını bulup sıralamaya çalışırken üretken yapay zekâ öğrendiği örüntülerden yeni bir yanıt oluşturur; iki araç benzer görünse

Sayfayı aç →

Sorumlu Yapay Zekâ Quiz’i

Quiz · Sorumlu Yapay Zekâ modülündeki kavramları 12 açıklamalı soruyla sınayan, seçenekleri her başlangıçta yeniden karıştırılan değerlendirme.

Sayfayı aç →
4 HAFTALIK PLAN

Dersleri bir üretim döngüsüne yerleştir

Her hafta yalnız okumayla kapanmaz. Birinci oturumda kavram ve örnek; ikinci oturumda uygulama; üçüncü kısa oturumda test ve açıklama yapılır. Eksik ön koşul görülürse takvim hızlandırılmaz.

Dersleri bir üretim döngüsüne yerleştir tablosu
HaftaOdakÜretilecek kanıt
1Deepfake ve İçerik Kökenini Doğrulama, Sorumlu Yapay Zekâ Proje Tuvali, Yapay Zekâ Neden Uydurabilir?Amaç–veri–çıktı–etkilenen kişi–hata–denetim–itiraz alanlarını içeren sorumlu AI tuvali
2İnsan Denetimi ve Risk Düzeyi, Yapay Zekâ Araçlarında Kişisel ve Gizli Veri, Üretken Yapay Zekâ ile Arama Motoru Arasındaki FarkAynı soruya verilen AI cevaplarını kaynak, hata türü, risk ve insan denetimiyle karşılaştıran denetim dosyası
3İyi İstemden Önce İyi Problem Tanımı, Yapay Zekâ Cevabını Kanıtlarla DenetlemeHata günlüğü ve ikinci sürüm
4Proje: Sınıflandırma Modelinin Hatalarını İncelemek, Yapay Zekâ ile Kod Yazarken DoğrulamaQuiz sonucu, yanlış kavram ve sonraki uygulama
YAYGIN TUZAKLAR

Hızlı görünür ama öğrenmeyi zayıflatır

DERİNLEŞTİRME

Sorumlu Yapay Zekâ: kanıtı nasıl derinleştirirsin?

Bu öğrenme yolunun ayırt edici sorusu şudur: Bir yapay zekâ sisteminin çıktısını yararlı olduğu kadar hata, önyargı, mahremiyet ve insan etkisi açısından nasıl değerlendirirsin? İlk yanıt bir tanım olabilir; ancak tamamlanma için amaç–veri–çıktı–etkilenen kişi–hata–denetim–itiraz alanlarını içeren sorumlu ai tuvali üretilmelidir. Kanıtın girdisi, yöntemi, sınırı ve yeniden kontrol tarihi açık değilse sonuç güçlü görünse bile izlenebilir değildir.

Başlangıçta Deepfake ve İçerik Kökenini Doğrulama, İnsan Denetimi ve Risk Düzeyi, İyi İstemden Önce İyi Problem Tanımı, Proje: Sınıflandırma Modelinin Hatalarını İncelemek başlıkları arasından iki farklı çalışma seç. Birinde kavramı kendi cümlenle açıkla; diğerinde uygulama, ölçüm veya kullanıcı testi yap. İki çalışma aynı kanıt türüyle kapanmamalıdır. Bu fark, Sorumlu Yapay Zekâ alanının yalnız okunmadığını, farklı üretim biçimleriyle sınandığını gösterir.

İlerleyen aşamada Üretken Yapay Zekâ ile Arama Motoru Arasındaki Fark, Yapay Zekâ Neden Uydurabilir?, Yapay Zekâ Araçlarında Kişisel ve Gizli Veri, Yapay Zekâ ile Kod Yazarken Doğrulama başlıklarını bütünleştirici projeye bağla: Aynı soruya verilen AI cevaplarını kaynak, hata türü, risk ve insan denetimiyle karşılaştıran denetim dosyası Projede başarılı test kadar başarısız test de tutulur. Her hata için koşul, beklenen sonuç, gerçek sonuç, olası neden ve yapılan tek değişiklik yazılır.

Özellikle şu tuzakları ayrı kontrol et: Akıcı cevabı doğru saymak; Veri setini dünyayı eksiksiz temsil ediyor sanmak; İnsan denetimini yalnız son onaya indirgemek; Kişisel veriyi isteme yazmak. Bir tuzağı yalnız okumak yeterli değildir; kendi çalışmandan o tuzağa benzeyen bir örnek bul ve hangi kanıtın hatayı görünür kıldığını yaz.

Bu merkeze geri dönüş kuralı: Model veya araç güncellendiğinde, kullanım bağlamı değiştiğinde, yeni hata görüldüğünde ve etkilenen kullanıcı geri bildirim verdiğinde. Önceki kayıt silinmez; yeni tarih, değişen araç veya kaynak, yeni kanıt ve sıradaki küçük deneme eklenir. Böylece ilerleme tamamlanan sayfa sayısıyla değil, açıklama, uygulama ve düzeltmenin niteliğiyle izlenir.

MİKRO QUIZ

Karar mantığını sınayalım

1. Bir yapay zekâ sisteminin çıktısını yararlı olduğu kadar hata, önyargı, mahremiyet ve insan etkisi açısından nasıl değerlendirirsin?

Cevap yalnız tanım değil, şu kanıtı üretmelidir: Amaç–veri–çıktı–etkilenen kişi–hata–denetim–itiraz alanlarını içeren sorumlu AI tuvali.

2. İlk başarısız test ne yapılmalıdır?

Silinmemeli; koşul, beklenen sonuç, gerçek sonuç ve düzeltmeyle kaydedilmelidir.

3. Kaynak okumak uygulama yapıldığını kanıtlar mı?

Hayır. Kaynak yöntem ve sınır verir; uygulama kanıtı ayrıca üretilir.

4. Modül ne zaman yeniden açılır?

Model veya araç güncellendiğinde, kullanım bağlamı değiştiğinde, yeni hata görüldüğünde ve etkilenen kullanıcı geri bildirim verdiğinde.

5. Bütünleştirici proje neyi bir araya getirir?

Aynı soruya verilen AI cevaplarını kaynak, hata türü, risk ve insan denetimiyle karşılaştıran denetim dosyası

RESMÎ / BİRİNCİL KAYNAKLAR

Teknik ayrıntıyı güncel kaynaktan doğrula

NIST AI Risk Management Framework

Birincil veya kurumsal yöntem ve teknik sınır kaynağı.

Kaynağı aç →

NIST AI RMF Playbook

Birincil veya kurumsal yöntem ve teknik sınır kaynağı.

Kaynağı aç →

UNESCO AI competency framework for students

Birincil veya kurumsal yöntem ve teknik sınır kaynağı.

Kaynağı aç →